2022-2025 Yer Etkisi Kuralları Bekleneni Veremedi: FIA’nın Müdahale Eksikliği Tartışılıyor
2022-2025 yılları arasında yürürlüğe giren yer etkisi tabanlı teknik düzenlemeler, Formula 1’de beklenen etkiyi yaratmadı. Bu durumun başlıca nedenlerinden biri olarak FIA’nın, kurallardaki sorunlara yeterince hızlı müdahale edememesi gösteriliyor.
Formula 1 araçlarının birbirini daha yakından takip edebilmesini sağlamak, oldukça zorlu bir hedef olarak öne çıktı. F1 ve FIA, Pat Symonds ve Ross Brawn gibi önemli isimlerin de katkısıyla bu kuralları hazırlarken kapsamlı bir araştırma yürüttü. Yer etkisi tabanlarının getirilmesi, araçların aerodinamik olarak daha dayanıklı olmasını amaçlarken, dışa akış (outwash) yaratan parçalara getirilen kısıtlamalar da doğru bir adım olarak değerlendirildi. Ancak araçların çok düşük sürüş yüksekliğinde kullanılması, taban kenarlarını kritik bir noktaya getirdi.
İlk etapta, ‘zıplama’ (porpoising) ciddi bir sorun olarak ortaya çıktı ve pilotlar omurga hasarı riski yaşamaktan endişe etti. Bu sorun hiçbir zaman tamamen ortadan kalkmasa da, taban kenarlarına yönelik düzenlemelerle kontrol altına alındı. Bu değişiklikle birlikte, araçlar mümkün olan en düşük sürüş yüksekliğinde kalmaya devam etti fakat artık taban kenarlarında sızdırmazlığı artırmak için girdaplar oluşturulmaya başlandı.
Tasarımlarda Açıklar Bulundu, FIA Müdahalede Geç Kaldı
Takımlar, dışa akışı yeniden devreye sokmanın yollarını buldu. FIA, taban kenarlarında girdap oluşturan tasarımlara, ön kanat uç plakalarındaki yarıklara, fren kanallarının çevresindeki karmaşık aerodinamik parçalara ve kuralların amacına aykırı tüm unsurlara karşı daha sert önlemler almalıydı.
2022 sezonunun başında araçlar birbirini daha iyi takip edebiliyordu. Ancak takımlar, daha yüksek yere basma gücü elde etmek için farklı yönlere ilerledikçe, takip etmek giderek zorlaştı ve 2025 sezonunun sonuna gelindiğinde yarışlar genellikle DRS trenlerinden ibaret hale geldi. 2023’te ön kanat uç plakalarında yapılan değişikliklere rağmen, takımlar aynı etkiyi farklı yöntemlerle elde etmeyi başardı. FIA, bu konuda net çözümler geliştirmiş olsa da, uygulamada değişen bir şey olmadı.
FIA, F1’in yönetim süreçlerinin bu müdahaleleri engellediğini belirtiyor. Ancak, Formula 1’in gerçekten bu hedefi gerçekleştirmek istemesi halinde, bu durumun böyle olmaması gerektiği vurgulanıyor.
Takımların Çıkarları Ön Planda, Kuralların Esnekliği Tartışma Konusu
Performans söz konusu olduğunda, takımlar her zaman kendi çıkarlarını ön planda tutuyor ve kural koyucuların gerekli düzenlemeleri yapmasına izin verilmesi gerektiği ifade ediliyor. Bu gerçekleşmezse, mevcut tablo kaçınılmaz oluyor.
2024 veya 2025 için yapılabilecek değişiklikler bulunmasına rağmen, Formula 1’in işleyiş şekli bunu imkânsız kıldı. Her zaman düzenleyici ile ticari taraf arasında bir çekişme yaşanıyor ve bu durum, F1’in kontrolünü elinde bulunduranların yarıştan çok diğer konulara odaklandığını gösteriyor.
2025 sonunda, takip etmek 2021’e kıyasla biraz daha kolay hale gelse de, hâlâ yetersizdi. Yani her ne kadar tüm çabalar boşa gitmese de, istenen düzeye ulaşılamadı.
Kuralların bir diğer hedefi olan takımlar arasındaki rekabetin sıkılaşması ise büyük oranda sağlandı. Ancak bu durum, kuralların çok sıkı olması nedeniyle Formula 1’in tek marka yarışına dönüşmesine bir adım daha yaklaştığı anlamına geliyor.
Maliyet Sınırı ve Geleceğe Dair Endişeler
Maliyet sınırı ise giderek daha karmaşık bir hal aldı ve tam olarak anlaşılması zorlaştı. Maliyet sınırı, harcamaların toplam tutarını belirleyen bir muhasebe işlemi olarak uygulanıyor; ancak bu rakama nasıl ulaşıldığı ayrı bir tartışma konusu. Gelecek yıl için maliyet sınırında değişiklikler yapılacak olsa da, daha sade ve kapsamlı bir uygulamanın tercih edilmesi gerektiği belirtiliyor.
Herhangi bir düzenlemede, FIA’nın sezonun ilk üçte birlik bölümünde (sekizinci yarış civarı) potansiyel sorunları tespit edebilmesi ve sezon ortasında (12. yarış civarı) gerekli değişiklikleri bir sonraki yıl için devreye alabilmesi gerekiyor. Takımların ise bu değişikliklere uyum sağlaması bekleniyor.
Son dört yılda önemli dersler çıkarıldığı vurgulanırken, 2026 kurallarında aynı sorunların tekrar etmesinden endişe ediliyor. Takımlar, FIA’nın işini yapmasına izin vermezse, araçların daha hızlı hale getirilmesi uğruna yarışların kalitesinin düşmesi her zaman kaçınılmaz olacak.
Kaynak: The Race // https://www.the-race.com/formula-1/f1-frustrating-ground-effect-era-gary-anderson-verdict/
