FIA, Formula 1 yarış yönetimine destek veren uzaktan yardım odasının üçüncü sürümünü hayata geçirdi. 2021 Abu Dabi’nin hayaletleri belki hiç kaybolmayacak, ancak o gün yapılan hatalar FIA’nın Formula 1 yarışlarını daha iyi yönetmesi gerektiğini ortaya koymuştu.
Tek tek kişilerin üzerine fazla baskı bindirilmesi, pistteki yarış yönetimine verilen desteğin yetersizliği, yeterince gelişmiş olmayan sistemler ve personelden giderek artan beklentiler, değişimi yalnızca istenen değil zorunlu hale getirmişti.
Tartışmalı şampiyonluk finalinin ardından FIA Başkanı Mohammed Ben Sulayem doğrudan adım atacağını vaat etmişti. Onayladığı ilk adımlardan biri, daha fazla destek, tavsiye ve yedek sağlayacak bir Uzaktan Operasyon Merkezi (ROC) oldu.
FIA ilk ROC’u 2022’nin başında Cenevre’de kurmuştu, ancak oldukça basit bir yapıydı. ROC 3.0 ise bu hafta Ben Sulayem ve F1 CEO’su Stefano Domenicali’nin katılımıyla resmen açıldı.
Artık F1’in Biggin Hill’deki merkezinde, yarış hafta sonlarında yaklaşık 14 analistin çalıştığı masalarla dolu özel bir odada bulunan merkez, yaz arasından beri çalışıyor.
FIA ve FOM’un ortak girişimi olan ROC, grand prixlerin sorunsuz işlemesini sağlayan dört temel unsurdan biri; yarış yönetimi, sistem operasyonları ve komiserlerle birlikte çalışıyor.
Merkez pek çok alanı kapsıyor: pist sınırı ihlallerinde araçların pist içinde mi dışında mı olduğu, olası sarı bayrak ihlalleri, startta araçların grid kutularında olup olmadığı ve safety car ya da kırmızı bayrak müdahalesinin gerekip gerekmediğini daha iyi değerlendirmek için olayların izlenmesi gibi.
ROC’u besleyen kaynaklar arasında pistten gelen canlı veriler var: 140’tan fazla ses ve görüntü akışı, araç konum telemetrisi ve telsiz konuşmaları. Pistteki olayları işaretlemeye yardımcı olmak için yapay zekâ destekli şekil tanıma, bilgisayarlı görü ve otomatik telsiz mesajı etiketleme gibi gelişmiş teknolojiler de kullanılıyor.
ROC’un temel faydalarından biri, teknoloji ve insan etkileşimiyle, pistte işi başından aşkın olan yarış yönetiminin üzerindeki görevlerin alınabilmesi.
Pist sınırlarının nasıl değerlendirildiği bunun en iyi örneği. Bilgisayarlı görü, yarış çizgisinden sapma ve coğrafi sınırlama (geofencing) olmak üzere üç katmanlı otomatik bir sistem kullanılıyor.
Yapay zekâ, pist sınırı ihlallerinin yaklaşık yüzde 90’ını çok belirgin oldukları için önceden eliyor; böylece insanın yalnızca sınırda kalan yüzde 10’u ayrıntılı değerlendirmesi gerekiyor. Bu, zaman kaybını en aza indiriyor ve önemli olan sınırda vakalarda gereken özenin gösterilmesini sağlıyor.
ROC’un görevi pist sınırı cezalarında hâkim, jüri ve infaz memuru olmak değil; komiserlerin kararlarını kendilerinin verebilmesi için gereken tüm bilgiyi sağlamak.
FIA spor direktörü Tim Malyon şöyle dedi: “Sonuçta turu silen komiserler; bu yüzden memnun olduklarından emin olmak için yeniden inceliyorlar. Bazı durumlarda karar hızlı veriliyor. Daha sınırda olan başka durumlarda biraz daha uzun sürüyor.”
ROC’un önemli bir diğer katmanı da karar alma süreçlerinin şeffaflığı. Bir tur zamanının silinmesine karar verildiğinde, ilgili kanıtlar nedenini göstermek için hemen takımlara gönderiliyor.
Malyon şöyle ekledi: “Pist sınırlarını tamamen konuşma konusu olmaktan çıkarmakta oldukça başarılı olmamızın nedenlerinden biri, teknolojiyi devreye almamız, paylaşmamız ve kanıtları tüm takımlara serbestçe dağıtmamız.”
ROC’un rolü yalnızca düzenleme konularıyla da sınırlı değil; bazı güvenlik meselelerinde de yarış yönetimine destek veriyor.
George Russell’ın 2024 Avustralya GP’sinin sondan bir önceki turundaki kazasından çıkarılan derslerden biri, bir kaza sonrasında aracın ve pilotun durumu hakkında yarış yönetiminin daha iyi bilgiye ihtiyaç duyduğuydu.
Bu yüzden artık gerekli tüm onboard görüntüleri ve bilgileri bir araya getirip yarış yönetiminin ne tür bir müdahale gerektiğini belirlemesine yardım eden özel bir masa var.
Malyon şunları söyledi: “O dönemde sorun yaşayan bir aracı çok daha hızlı belirlemeye ve o tek araçla ilgili tüm bilgiyi sunmaya ihtiyacımız olduğunu fark ettik; aracın nerede olduğunu, güvenli bir konumda mı yoksa güvensiz bir konumda mı olduğunu değerlendirebilmek ve gerekirse mümkün olduğunca hızlı biçimde nötralizasyona geçebilmek için.”
ROC’un 2022’den bu yana geçirdiği dönüşüm çok büyük; Malyon bugün geldiği noktanın başlangıçtan dünyalar kadar uzak olduğunu söylüyor. Ancak neye ihtiyaç duyulduğunu gerçekten anlamak için zaman da şarttı.
Malyon şöyle anlattı: “ROC 1.0 ilk halinde dört kişiydi, bazen bir iki kişi daha. Bir tesis olarak o dönemde oldukça memnundum. Çok hızlı bir araya geldi.”
“Eski bir yarış yönetimi masasını yeniden kullanabildik, ama sonuçta yarış yönetimi masası ve çok daha küçük bir video duvarı olan, dönüştürülmüş bir toplantı odasıydı.”
“Başladığımızda teknolojiyi anlamamız gerekiyordu, ama aynı zamanda ilişkileri ve sorumlulukları da anlamamız gerekiyordu ve bu oldukça organik biçimde büyüdü. Ekipte, takımlarda ya da benzer yerlerde benzer tesisleri kullanmış deneyimli birkaç kişiye sahip olacak kadar şanslıydık.”
“Sonuç olarak ilk altı ayda çok ciddi bir büyüme ve güven inşası olduğunu söyleyebilirim.”
“Bence başarının anahtarı buydu: yarış yönetimi ile ROC arasında güven kurmak ve sadece bir ses daha olmak yerine etkili bir güç çarpanı olmak için birlikte çalışmanın doğru yolunu anlamak.”
“Bazen, bildiğiniz gibi, zaman baskısı söz konusu olduğunda net kararlar veren tek bir ses elbette çok önemli.”
Sonuçta teknoloji, düzenleme konularının uygulanmasında insanların yerini hiçbir zaman alamaz; ROC’un amacı hata yapma riskini azaltmak. Ben Sulayem’in sözleriyle: “İnsan hatasını en aza indirmek çok önemli, ama insan faktöründen tamamen kurtulmak imkânsız.”
Daha iyi bilgi daha iyi kararları besliyor; ROC’un değeri, yarış yönetiminin ve yarış direktörünün başka yerde halledilebilecek işlerle boğulmak yerine kritik alanlara odaklanabilmesini sağlamasında da yatıyor.
2021 Abu Dabi soruşturması, bireylerin omuzlarına çok fazla stres yüklenmesinin hata riskini artırdığı sonucuna varmıştı. ROC 3.0 2021’de olsaydı, o yılki Abu Dabi GP’si belki de yaşanan hale dönüşmeyecekti.
Ancak Ben Sulayem’in dediği gibi zaman geri alınamaz; önemli olan, aynı hataların gelecekte tekrarlanmaması için her çabanın gösterilmesiydi. Ben Sulayem: “Bu söz verildi. 2021’de Abu Dabi’de yaşananlar önlenebilirdi. Ama geçmişe gidemeyiz. Geleceğe gitmemiz gerekiyor.”
İlgili haberler: Katar ve Abu Dabi yarışları yapılacak mı? FIA Başkanı’nın sözleri neyi değiştiriyor
Kaynak: The Race
