Sky Sports ve diğer Formula 1 yayıncıları, pist kenarındaki bayraklar veya ışıklı uyarı panoları gibi tartışmalı olayları analiz ederken, bayrağın sabit mi, sallanır halde mi ya da çift sarı mı olduğunu tespit etmekte çoğu zaman zorluk yaşıyor. 150 mil/saatten (yaklaşık 240 km/s) daha yüksek hızlarla seyreden bir pilotun, bu ayrımı anlık olarak yapmaya çalıştığını hayal etmek ise çok daha güç.
Formula 1, sürekli olarak kendini yenilemeye çalışsa da, bazen halihazırda gerçek dünyada kullanılan çözümlere bakmak yeterli olabilir. Herkesin aşina olduğu kırmızı-sarı-yeşil trafik ışığı sistemi, F1’de uyarı sistemi olarak kullanılabilir ve bu sayede pistte genel güvenlik önemli ölçüde artırılabilir.
Güç Modu Uyarı Sistemi Nasıl Çalışacak?
Öncelikle, bu sistemin araçların güç dağılımı veya enerji geri kazanım modları hakkında arkadan gelen pilotlara bilgi vermek için nasıl kullanılabileceğine bakalım. Halihazırda arka kanat ve arka çarpışma yapısında ışıklar mevcut, ancak trafik ışığı renkleri – yeşil, yeşil yanıp sönen, sarı, sarı yanıp sönen, kırmızı ve kırmızı yanıp sönen – ile bu ışıkların etkinliği ciddi şekilde artırılabilir. Ayrıca, sadece arka çarpışma yapısında yer alacak bir mavi ışık da eklenebilir.
Bu güç modu uyarı sistemi tüm araçlar için her zaman geçerli olacak şekilde şu şekilde çalışabilir:
- Arka kanat ışığı yeşil: Araç, içten yanmalı motor ve o pist için tanımlanmış elektrikli güç seviyesiyle çalışıyor.
- Arka kanat ışığı yeşil yanıp sönen: Araç, içten yanmalı motor ve tanımlanmış elektrikli güç seviyesiyle çalışıyor, fakat batarya paketi 4MJ’lik maksimum kullanılabilir kapasitenin %10’u veya daha azında, yani yaklaşık bir saniyelik batarya gücü kaldı.
- Arka kanat ışığı sarı: Araç, yalnızca içten yanmalı motor gücüyle çalışıyor, elektrikli güç kullanılmıyor.
- Arka kanat ışığı sarı yanıp sönen: Araç, enerji geri kazanım modunda.
- Arka kanat ışığı kırmızı: Araç jeneratör modunda, yani motor elektrikli motora karşı çalışıyor ve ileriye doğru tahrik yok.
- Arka kanat ışığı kırmızı yanıp sönen: Araçta hiçbir tahrik yok, hem içten yanmalı motor hem de elektrikli güç devre dışı.
- Arka çarpışma yapısı ve kokpit gösterge panelinde mavi ışık yanıp sönen: Pilotların dikiz aynalarında görüş problemi yaşadığı durumlar için ek bir uyarı. Bu ışık, tur bindirilmek üzere olan aracın bir saniye mesafesinde başka bir araç bulunduğunda yanar ve bir atak gelebileceğini bildirir.
- Kokpit gösterge panelindeki bu ışık, pilot kamerası veya halo üzerine entegre edilebilir, böylece görünürlüğü daha da artar. Bu, bir aracın bir saniye mesafesinde arkada olduğunu ve atak yapabileceğini gösteren bir uyarıdır.
- Arka çarpışma yapısı ve kokpit gösterge panelinde mavi ışık sabit: Yanıp sönen mavi ışık 10 saniyeden fazla yanarsa, öndeki araç kesinlikle arkadakiye yol vermek zorunda.
- Islak zemin koşullarında görüşün kısıtlandığı durumlarda, tüm arka ışıklar kırmızı yanıp sönen olarak çalışabilir ve sadece yukarıdaki özel durumlarda renk değiştirilebilir.
Pist Güvenliği İçin Trafik Işığı Sistemi
Son dönemde, Avusturya’da George Russell’a ceza verilmemesi ve Macaristan’da Kimi Antonelli’ye grid cezası uygulanması gibi örneklerle, sarı bayraklarda yeterli yavaşlamanın ne olduğu konusunda belirsizlikler yaşanıyor.
Özellikle bir aracın pistte durması veya kaza geçirmesi gibi güvenlik gerektiren durumlarda, yukarıda anlatılan trafik ışığı sistemiyle net bir çözüm sunulabilir. Bunun için, aracın önüne de bir ışık eklenmesi yeterli olacaktır. Bu ışık, zorunlu kamera sisteminin bir parçası veya halo üzerine entegre edilebilir ve uyarı sistemlerinin standart bir konumda olmasını sağlar.
- Tüm araç ışıkları (ön, arka ve yan), sarı yanıp sönen: Araç pist dışına çıkmış ancak hareket etmeye devam ediyor. Pilotlar, önceki turda o noktadaki hızlarının %10’u kadar yavaşlamak zorunda. Takımlar, hız düşüşünü takip edip, FIA tarafından sorgulanırsa uyum verilerini sunmakla yükümlü.
- Tüm araç ışıkları (ön, arka ve yan), sarı: Araç pistte veya pist dışında durmuş ve çarpışma şiddeti 10g’den az. Pilotlar, önceki turda o noktadaki hızlarının %25’i kadar yavaşlamak zorunda. Takımlar, hız düşüşünü takip edip, FIA’ya uyum verilerini sunmakla yükümlü.
- Tüm araç ışıkları (ön, arka ve yan), kırmızı yanıp sönen: Araçta 25g üzeri çarpışma tespit edilmiş ve tıbbi araca ihtiyaç var. Pist ışıkları, start/finish çizgisinden olay yerine kadar kırmızıya döner. Kırmızı alanda kalan pilotlar, derhal pit yoluna dönmek zorunda; olay bölgesini geçmiş olanlar ise turunu tamamlayabilir.
- Tüm araç ışıkları (ön, arka ve yan), kırmızı: Araçta 25g üzeri çarpışma tespit edilmiş, tıbbi araca ihtiyaç var ve araç hâlâ elektriksel olarak aktif, yani hem görevliler hem de güvenlik ekibi için temas etmek tehlikeli. Pist ışıkları, start/finish çizgisinden olay yerine kadar kırmızıya döner. Kırmızı alanda kalan pilotlar, derhal pit yoluna dönmek zorunda; olay bölgesini geçmiş olanlar ise turunu tamamlayabilir.
Artık araçlar sadece motor, şanzıman ve yakıt deposundan ibaret değil; yüksek voltajlı sistemler, bataryalar, kontrol elektroniği gibi karmaşık yapılar barındırıyor. Bir araç durduğunda veya kaza sonrası hasar aldığında, özellikle içinde pilot varken, görevlilerin hızlıca müdahale etmesi bazen tehlikeli olabiliyor. Aracın hangi durumda olduğunu herkesin net şekilde anlaması gerekiyor.
Sistemde bir arıza olması halinde, varsayılan olarak kırmızıya dönmeli. Hiçbir güvenlik sisteminin, “her şey yolunda” mesajı vererek arızalanması kabul edilemez. Araç kendi durumunu belirleyemiyorsa, varsayılan olarak “dokunma” uyarısı vermeli.
Bu sistem veya benzeri bir uygulama, tüm araçlarda standart olmalı ve yönetmeliklerde aynı renk, aynı anlam ve aynı ışık sistemiyle zorunlu hale getirilmeli. Her takımın farklı bir sistem uygulaması yerine, FIA tarafından kontrol edilen, aynı mantık ve aynı güvenlik felsefesine sahip bir çözüm şart.
Bu, karmaşık bir komite çalışması gerektiren bir konu değil. Basit, anlaşılır ve hataya yer bırakmayan bir sistem; görevlilere, tıbbi ekibe, pilota ve yarış kontrolüne aracın durumunu net şekilde iletebilir: kırmızı, sarı, yeşil.
Günümüzde güvenlik iyileştirmeleri; büyük çarpışma testleri, güçlü yapılar, sağlam şasi ve pilotu korumaya yönelik mühendislik çalışmalarıyla sağlanıyor. Bunların hepsi elbette gerekli. Ancak pist görevlileri ve güvenlik ekibi için güvenlik, iletişimden geçiyor.
Formula 1, teknolojiye büyük yatırımlar yapıyor; fakat bazen en iyi çözümler en basit olanlar. Trafik ışığı sistemi, iletişimde en net ve anlaşılır yöntemlerden biri olabilir.
Kaynak: The Race // https://www.the-race.com/formula-1/gary-anderson-the-system-f1-really-needs-to-borrow/
